Eric Kastelein over Keti Koti en Brits-Indische contractarbeid
De auteur
Eric Kastelein (1954) is historicus en werkte jarenlang als marketingmanager in het bedrijfsleven. Daarnaast volgde hij de Lerarenopleiding Geschiedenis aan de Hoge School Windesheim. Vanaf 2010 bezoekt hij jaarlijks Suriname. Hij schrijft parttime voor Parbode Surinaams Magazine en de krant de Ware Tijd. Ook geeft hij in Suriname en Nederland veel lezingen over zijn boek. Een gesigneerd exemplaar bestel je met deze link.
In zijn boek Oog in oog met Paramaribo. Verhalen over het herinneringserfgoed (derde druk) staan negen verhalen over de tijd van de slavernij (Keti Koti) en twaalf over Brits-Indische contractarbeiders die de tot slaafgemaakten na 1873 moesten vervangen. Een paar voorbeelden.
Keti koti
Herinneringserfgoed in Paramaribo over de afschaffing van de slavernij, ook bekend als emancipatie of keti koti.
Belangrijke data in de geschiedenis van Suriname zijn 30 juni en 1 juli. Op deze dagen worden respectievelijk herdacht de gruwelijkheden van de slavernij en keti koti, de afschaffing van de slavernij in 1863. In de stad herinneren negen gedenktekens aan deze tijd.
De geschiedenissen achter deze gedenktekens worden uitgebreid verteld in het boek ‘Oog in oog met Paramaribo. Verhalen achter het herinneringserfgoed’. Hieronder een korte opsomming. Links een foto van het beeld Kwakoe van Jozef Klas. Op de hoek van de Zwartenhovenbrugstraat en dr. Sophie Redmondstraat.
Slavernij-monumenten in Paramaribo
1913 - 50 jaar afschaffing. Het medaillon van koning Willem III in het fronton van het ministerie van Financiën aan het Onafhankelijkheidsplein.
1938 - 75 jaar afschaffing. De Eerste Surinaamse Huishoud- en Nijverheidsschool, Frederik Derbystraat.
1963 - 100 jaar afschaffing. Kwakoe hoek Zwartenhovenbrugstraat en dr. Sophie Redmondstraat.
2000, Cojo, Mentor en Present, Heiligenweg. Ter herinnering aan de drie geëxecuteerde tot slaaf gemaakten. (Zie foto rechts)
2006, Monument van 10 oktober 1760 hoek Henck Arronstraat en Johan Adolf Pengelstraat. Dag van de Marrons.
2013 - 150 jaar afschaffing: historische waterput in de Oude Hofstraat.
2018 - Cojo Mentor en Present gedenkteken op Cojo-, Mentor- en Present Pren.
2018 - Herinnering aan 155 jaar keti koti, Waterkant/Onafhankelijkheidsplein.
Kwakoe 1 juli 1963
Op zondagochtend 30 juni 1963 zijn de voorbereidingen voor de onthulling de volgende dag van het Vrijheidsbeeld Kwakoe van de kunstenaar Jozef Klas in volle gang. De stad gonst van keti koti, Sranantongo voor ketenen gebroken.
De aanstaande onthulling maakt onderdeel uit van de tweedaagse herinnering aan honderd jaar afschaffing van de slavernij. De herdenking van dat gruwelijke verleden is op 30 juni, het grote feest van de afschaffing wordt een dag later gevierd. De officiële naam van 1 juli, die door de Raad van Ministers der Samenwerkende Partijen is vastgesteld, luidt: Dag der Vrijheden.
Keti koti 1 juli 2023
Sta stil bij STON TRAPU (stenen trap) aan de Waterkant. Hier kwamen 150 jaar lang (de slavenhandel was in 1814 verboden) ruim 250.000 gevangen genomen Afrikanen aan land om in Suriname tot slaaf te worden gemaakt.
Baba en Mai
Het beeld Baba en Mai (1994) in Paramaribo – vervaardigd door Krisnapersad Khedoe – vertegenwoordigt alle 34.000 Brits-Indische (India) contractarbeiders in Suriname (1873-1920). Zij waren het goedkope alternatief voor de tot slaaf gemaakten en streden vaak tegen uitbuiting, onderdrukking en racisme door de planters en de koloniale overheid.
Mathura, Ramjanee en Raygaroo
Sinds 5 juni 2023 staan hun beelden in Paramaribo, vlakbij Fort Zeelandia. Contractarbeiders die zonder geweld protesteerden tegen uitbuiting en dat moesten bekopen met gevangenisstraffen tot acht jaar.
Janey Tetary. Tegen onrecht. Standbeeld 2017
Janey Tetary – contractnummer I/491 – arriveert samen met haar eenjarige dochtertje Boodhoo Burfasun – contractnummer I/492 – op 26 november 1880 in Suriname. Ze is 24 jaar en moslim. Na aankomst werkt ze als veldarbeidster op plantage Zorg en Hoop in Commewijne. De slechte leefomstandigheden – zware werktaken, pesterijen van opzichters, erbarmelijke woonomgeving, harde straffen – leiden op 24 september 1884 tot een protest. Zij organiseert de vrouwen, maar wordt door gewapende militairen doodgeschoten. Een sterke vrouw die streed tegen onrecht.
